د ناټو، افغانستان جګړه او د ټرمپ جنجالي دریځ؛ د جان بولټن انتقاد څه مانا لري؟

بریانیوز:(شنبه۴ دلو۱۴۰۴) د امریکا د پخواني ولسمشر ډونالډ ټرمپ وروستۍ څرګندونې یو ځل بیا د ناټو او امریکا ترمنځ د اړیکو حساسه موضوع راپورته کړې ده. ټرمپ، چې له «فاکس نیوز» سره یې په وروستۍ مرکه کې ادعا کړې وه چې د ناټو متحدینو په افغانستان کې د جګړې له لومړۍ کرښې ځان لېرې ساته، د خپلو پخوانیو نیوکو تسلسل ته دوام ورکړ. خو دا ځل دا څرګندونې د هغه د نږدې پخواني همکار، جان بولټن، له سخت غبرګون سره مخ شوې

جان بولټن، چې د ټرمپ د ولسمشرۍ په لومړۍ دوره کې د ملي امنیت سلاکار و، په ښکاره ډول وویل چې ټرمپ د دغو خبرو له لارې نه یوازې ناټو متحدین خوابدي کوي، بلکې د امریکا ولس هم شرموي. د بولټن دا دریځ ځکه مهم بلل کېږي چې هغه د ټرمپ د حکومت له نږدې حلقې څخه یو اغېزناک امنیتي څېره وه او د نړیوالو امنیتي اړیکو ژوره تجربه لري

د افغانستان جګړه؛ ګډ ماموریت که یوازې امریکایي بار؟

افغانستان کې جګړه د ۲۰۰۱ کال وروسته د ناټو تر ټولو اوږد او پېچلی ماموریت و. که څه هم امریکا د دې جګړې اصلي مشري کوله، خو د ناټو لسګونه غړو هېوادونو په کې فعاله ونډه لرله. بریتانیا، کاناډا، جرمني، فرانسه، ایټالیا، پولنډ او یو شمېر نورو هېوادونو زرګونه سرتېري واستول، مالي لګښتونه یې وکړل او سلګونه پوځیان یې له لاسه ورکړل

تحلیلګر وایي، د ټرمپ دا ادعا چې متحدین تل شاته پاتې کېدل، د جګړې له واقعیتونو سره بشپړه سمون نه لري. که څه هم د جګړې شدت او ماموریتونه د هېوادونو ترمنځ توپیر درلود، خو دا د ناټو د ګډو پرېکړو او مسئولیتونو برخه وه، نه دا چې یو هېواد ځانته جګړه غوره کړې وي

د ټرمپ دریځ؛ سیاسي محاسبه که د ناټو کمزوري کول؟

ډونالډ ټرمپ له پخوا راهیسې ناټو د «نابرابر اتحاد» په نوم یاد کړی او اروپايي متحدین یې تورن کړي چې د دفاع لګښتونه پر امریکا اچوي. د سیاسي شنونکو په باور، د افغانستان د جګړې موضوع بیا راپورته کول د ټرمپ د انتخاباتي ستراتیژۍ برخه کېدای شي، څو خپل ملاتړي دې پایلې ته ورسوي چې امریکا باید له اوږدو بهرنیو جګړو ځان وباسي

خو جان بولټن خبرداری ورکوي چې دا ډول څرګندونې لنډمهاله سیاسي ګټه لرلای شي، خو اوږدمهاله زیان یې د امریکا د اعتبار کمزوري کېدل دي. د هغه په وینا، که متحدین احساس وکړي چې امریکا د دوی قربانۍ نه مني، نو د راتلونکو نړیوالو بحرانونو پر مهال به د واشنګټن تر څنګ درېدل ورته ستونزمن شي

د ناټو راتلونکی او د باور ازموینه

د ټرمپ څرګندونې په داسې وخت کې کېږي چې ناټو د اوکراین جګړې، د روسیې ګواښونو او د نړیوال امنیت د نوو ننګونو سره مخ ده. د ناټو یووالی تر ډېره پر متقابل باور ولاړ دی، او هر ډول سیاسي بیان چې دا باور کمزوری کړي، د اتحاد پر راتلونکي اغېز کولی شي

په پایله کې، د جان بولټن انتقاد یوازې د ټرمپ پر یوې مرکې نیوکه نه ده، بلکې د امریکا د نړیوال رول، د ناټو د ارزښت او د افغانستان جګړې د تاریخي حقیقتونو د دفاع هڅه بلل کېږي. دا بحث ښيي چې د افغانستان جګړه که څه هم پای ته رسېدلې، خو سیاسي او ستراتیژیک اغېزې یې لا هم د نړیوالو اړیکو په اجنډا کې ژوندۍ دي