په ایران کې بې‌ ساری خونړی ځپنه؛ د لاریونونو د قربانیانو شمېر ۵ زره واوښت، د اصلي تلفاتو په اړه جدي اندېښنې

 بریانیوز:(شنبه۴ دلو۱۴۰۴) په ایران کې د وروستیو پراخو ولسي لاریونونو د سخت او منظم ځپلو په پایله کې د وژل شویو کسانو شمېر ۵ زره او ۲ تنو ته رسېدلی دی. د بشري حقونو فعالان او د څار خپلواک بنسټونه خبرداری ورکوي چې د انټرنېټ د بشپړ پرې کېدو، د معلوماتو د سانسور او د رسنیو د محدودیتونو له امله ښایي د قربانیانو اصلي شمېر تر اعلان شوو شمېرو ډېر لوړ وي

د بشري حقونو د راپورونو له مخې، ایراني امنیتي ځواکونو په تهران، مشهد، اصفهان، شیراز، تبریز، اهواز او یو شمېر نورو ښارونو کې پر مظاهره‌چیانو له سخت زور، ژوندیو مرمیو، او ډله‌ییزو نیونو کار اخیستی دی. راپورونه ښيي چې د وژل شویو په منځ کې ښځې، محصلین، کارګران او کم‌عمره کسان هم شامل دي، چې دا وضعیت د نړیوالو قوانینو ښکاره سرغړونه بلل کېږي

 انټرنېټ بند، معلومات پټ او کورنۍ بې‌برخلیکه🟪 

فعالان وایي، د ایران حکومت په پراخ ډول انټرنېټ پرې کړی څو د لاریونونو د ځپلو ریښتینی انځور له نړیوالو پټ وساتي. د دوی په وینا، ګڼې کورنۍ لا هم د خپلو نیول شویو یا ورک شویو خپلوانو د برخلیک په اړه هیڅ معلومات نه لري. بشري حقونو ډلې وایي چې ځینې جسدونه پرته له رسمي ثبت څخه ښخ شوي او دا کار د تلفاتو کره شمېرل لا ستونزمن کړي دي

راپورونه همدارنګه څرګندوي چې زرګونه کسان ټپیان شوي او لسګونه زره نور نیول شوي دي. ویل کېږي چې په ځینو زندانونو کې ځای کم شوی او بندیان په غیرانساني شرایطو کې ساتل کېږي

د لاریونونو شالید؛ له اقتصاد تر سیاست🟪

دا ولسي اعتراضونه د خراب اقتصادي وضعیت، لوړې بېکارۍ، د اسعارو د ارزښت ټیټېدو، سیاسي محدودیتونو او د ټولنیزو ازادیو د نشتوالي پر وړاندې پیل شوي وو. خو د سخت ځپلو له امله دا لاریونونه اوس د حکومت پر وړاندې د ژور ولسي نارضایت څرګندونه ګرځېدلې ده

سیاسي شنونکي وایي، اوسنی بحران د ایران له وروستیو لسیزو تر ټولو جدي کورنی کړکېچ بلل کېږي، چې د زور له لارې یې کنټرول کول ښایي اوږدمهاله پایلې ولري

 د امریکا پوځي اقدام؛ د سیمې پر فضا اغېز🟪 

دا پېښې په داسې حال کې روانې دي چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ اعلان کړی، متحده ایالات منځني ختیځ ته د خپلو جنګي بېړیو یوه ستره ډله یا «ارمادا» نږدې کوي. د سپینې ماڼۍ د چارواکو په وینا، دا اقدام د احتمالي امنیتي ګواښونو د مخنیوي او د امریکا د ګټو د ساتنې په موخه ترسره کېږي

پوځي شنونکي وایي، د امریکا دا پراخ پوځي حضور د ایران او لوېدیځ ترمنځ تاوتریخوالی نور هم زیاتولی شي، په ځانګړي ډول اوس چې ایران له سخت داخلي فشار سره مخ دی. ځینې څارونکي دا ګام د ایران پر حکومت د غیرمستقیم فشار برخه بولي

 نړیوال غبرګونونه؛ د حساب غوښتنه لوړېږي🟪 

نړیوالو بشري حقونو بنسټونو، اروپايي هېوادونو او د ملګرو ملتونو ځینو چارواکو د ایران پر حکومت غږ کړی چې د ولسي اعتراضونو پر وړاندې تاوتریخوالی ودروي، د مظاهره‌چیانو حقونو ته درناوی وکړي او د وژل شویو پېښو په اړه خپلواکې پلټنې ومني

د ملګرو ملتونو د بشري حقونو دفتر ویلي چې د ایران وضعیت له نږدې څاري او د پراخو سرغړونو راپورونه یې ترلاسه کړي دي. په ورته وخت کې، د بندیزونو د زیاتېدو او نړیوال فشار د پراخېدو خبرې هم مطرح شوي دي

 راتلونکی نامعلوم، اندېښنې زیاتې🟪

شنونکي وایي، که روان وضعیت همداسې دوام وکړي، نو ایران ښایي له لا ژور سیاسي، اقتصادي او امنیتي بحران سره مخ شي. هغوی ټینګار کوي چې د زور له لارې د ولس غږ چوپول نه یوازې ستونزه نه حل کوي، بلکې د بې‌باورۍ او تاوتریخوالي کړۍ نوره هم پراخوي

په داسې حال کې چې د قربانیانو شمېر ورځ تر بلې لوړېږي، د نړۍ سترګې د ایران پر وضعیت ورټولې دي، او پوښتنه دا ده چې ایا دا کړکېچ به د سیاسي حل لارې ته لاړ شي، که لا خونړۍ بڼه به خپله کړي