په اصولو ټینګوالی او د ګلبدین حکمتیار د سیاسي لارې تاریخي درسونه

په اصولو ټینګوالی او د ګلبدین حکمتیار د سیاسي لارې تاریخي درسونه

بریانیوز:(پنجشنبه،۱۳حمل۱۴۰۵) په دې ورځو کې، په ځانګړي توګه وروسته له هغه چې د امارت اسلامي لخوا د حزب اسلامي اړوند دفترونه او بنسټونه وتړل شول او د دې حزب سیاسي فعالیتونه ودرول شول، او له دې وروسته، ګلبدین حکمتیار وروسته له څو میاشتو انتظار د معایناتو او درملنې لپاره مالیزیا ته سفر وکړ، د حزب اسلامي افغانستان یو شمېر غړي، د هغه ملاتړي او همدارنګه ډېر شمېر بې‌طرفه او آګاه افغانان خپلې نظرونه وړاندې کړي دي.

د دوی په باور، هغه څوک چې حتی په سختو شرایطو کې هم په خپلو اصولو او منطقي دریځ ټینګ ولاړ وي، د بیداره وجدان، ټینګې باور او ریښتیني غیرت خاوند دی. د دې ډلې له نظره، حکمتیار او د هغه صادق او متعهد ملګري هم له همدې کسانو څخه دي چې حتی که یوازې پاتې شي، له خپلو اصولو نه لاس نه اخلي او تل د هغه څه ملاتړ کوي چې حق او حقیقت ګڼي.

هغوی همدارنګه ټینګار کوي چې حتی یو څرګند مخالف، که په خپل دریځ ټینګ پاتې شي، د هغو کسانو په پرتله چې هره ورځ خپل رنګ بدلوي او دخپل شرعی او ملی اصول نه مخ اړوی ډېر درناوی لري. د دوی په وینا، دغه ډول «سیاسي تاجران» نه اصول لري، نه ثبات او نه احساس د مسؤلیت؛ بلکې یوازې د لنډمهاله دلییزو ګټو، شخصی منافعو او اوسنیو شرایطو تابع دي. له همدې امله، تاریخ د تل لپاره د ثابت‌قدم او روښانه دریځ لرونکو شخصیتونو یاد ساتي، نه د هغو کسانو چې د خپلو دریځونو په دوامداره بدلولو سره، په تدریجي ډول له صحنې ورک شي.

د دې لیدلورو په دوام کې ویل شوي چې ګلبدین حکمتیار په تیرو پنځو لسیزو کې د افغانستان په سیاسي او اسلامي مبارزو کې له اغېزمنو څېرو څخه ګڼل کېږي؛ هغه شخصیت چې د شوروي  یرغل او د تجاوز او د امریکا د تجاوز او یرغل پرضد د افغانستان په جهاد کې څرګند رول لوبولی،  او په ټولنه کې یې د حق، عدالت او برابري شعار لوړ کړی دی. د هغه ملاتړي باور لري چې حکمتیار د مبارزې په مسیر کې د ثبات او استقامت بېلګه پاتې شوی او د هېواد د استقلال، بشپړتیا او ملي ګټو په دفاع کې له هر ډول سازش او معاملې ډډه کړې ده.

همدارنګه، د هغه عکس چې په مالیزیا کې په یوه جومات کې د لمونځ په حال کې خپور شوی، په ټولنیزو شبکو کې پراخه انعکاس موندلی دی. کاروونکي دغه عکس د عاجزۍ، صداقت او د دیني ژمنتیا او سیاسي فعالیت ترمنځ د اړیکې نښه ګڼلې ده. د دوی په باور، هغه څوک چې په سیاسي ډګر کې د خلکو د حقونو په دفاع کې صریح او ټینګ وي، د خدای په وړاندې په نهایت تواضع او عاجزۍ درېږي؛ دا د دوی په نظر، د هغه داخلي صداقت او د اسلامي او ملي ارزښتونو سره ریښتینی ژمنتیا څرګندوي.

د ټولنیزو شبکو فعالانو په خپرونو کې د حکمتیار د سیاسي ثابتو اصولو ځینې بېلګې راوړې دي او لیکلي یې دي: د حکمتیار د ګڼو ویناوو، اعلامیو او تالیفاتو پر اساس، هغه د افغانستان د اسلامي حزب د رهبرۍ د شورا په موافقه د آزاد، خپلواک، واحد او متحد افغانستان غوښتنه کوي. هغه ټینګار کوي چې دغه نظام باید د شفافو او سرتاسری ټولټاکنو  ترسره کیدو له لارې رامنځته شي او د ټولې ټولنې د ټولو قومونو، ملتونو او ډلو د شرعي او سیاسي حقونو بشپړ احترام په پام کې ونیول شي، او په دې چوکاټ کې باید شرعي احکام تطبیق شي. همدارنګه، د خلکو د استازو له خوا د ټولو ولایتونو په ګډون د ملي شورا د منتخب استازو جوړول او د هغوی د نفوذ تناسب په ملي پریکړو کې مراعاتول د هغه د نورو مهمو اصولو څخه دي. فعالانو زیاته کړې چې دغه لیدلوري د حکمتیار د اصولو پابندي، سیاسي شفافیت او د افغانستان د قانونمند او ولسواکې نظام د رامنځته کولو هڅې ښیي.

خو د دې بحث د تقویې لپاره باید یوه مهمه موضوع هم په پام کې ونیول شي: د افغانستان سیاسي تاریخ یوازې د «په دریځ ټینګ پاتې کېدو» پر اساس قضاوت نه کوي، بلکې د «عملکرد پایلې» او «پر خلکو د اغېزې» معیارونه هم د شخصیتونو په ارزونه کې مهم ګڼل کېږي. د تېرو څو لسیزو تجربه ښودلې چې د استقامت ترڅنګ، تدبیر، انعطاف او د وخت شرایطو درک هم اړین دي ترڅو د بحرانونو د تکرار مخه ونیول شي.

همدارنګه، له حکومته د داسې تمې مطرح کېدل چې د حکمتیار په څېر شخصیتونو سره عادلانه او ټولشموله برخورد وکړي، د یوې ملي اړتیا انعکاس دی؛ یعنې داسې سیاسي نظام رامنځته کول چې پکې ګډون، د مختلفو نظرونو زغمل، او د مختلفو سیاسي ظرفیتونو کارول د حذف او انحصار پر ځای عملي شي. تاریخي تجربې ښيي چې پایدار ثبات هغه وخت رامنځته کېږي چې عدالت، شمولیت او اعتماد په عمل کې تطبیق شي.

په پای کې، د قرآن کریم یوه آیت چې یاد شوی:

﴿قَالَتْ إِنَّ الْمُلُوكَ إِذَا دَخَلُوا قَرْيَةً أَفْسَدُوهَا وَجَعَلُوا أَعِزَّةَ أَهْلِهَا أَذِلَّةً ۖ وَكَذَٰلِكَ يَفْعَلُونَ﴾

همدارنګه د ځواک متمرکزېدو او بې‌عدالتیو خطرونو ته ژوره اشاره کوي. دغه پیغام ټولو سیاسي جریانونو ته یادونه کوي چې د خلکو عزت ساتل، عدالت رعایتول او له انحصار ډډه کول د هر نظام د پایدارۍ اساس دی.

په ټولیز ډول، هغه څه چې نن د افغانستان لپاره مهم دي، د «په اصولو ټینګوالي» او «د ملي ګټو لپاره انعطاف» تر منځ توازن رامنځته کول دي؛ داسې توازن چې د باثباته او عادلانه راتلونکې لپاره لاره هواروي.