د مسکو نظامي مرسته؟ که د یوې نوې نیابتي جګړې لپاره چمتووالی!

افغانستان یو ځل بیا د سیمې او نړۍ د قدرتونو د سیالیو په مرکز بدل شوی دی.

بریانیوز( جمعه ٨ جوزا ١٤٠٥)

په داسې حال کې چې د طالبانو حکومت لا هم له نړیوال مشروعیت او اقتصادي ثبات څخه بې برخې دی، روسیه، ایران، پاکستان، چین او حتی د خلیج ځینې هېوادونه هڅه کوي په افغانستان کې خپل نفوذ پراخ کړي. په دې وروستیو کې د روسیې د ستراتیژیکو مطالعاتو ځینو مرکزونو او امنیتي کارپوهانو وړاندیز کړی چې مسکو باید له طالبانو سره امنیتي او استخباراتي همکاری زیاتې کړي، څو د افغانستان په شمال کې د داعش او نورو افراطي ډلو د فعالیت مخه ونیول شي.

د روسیې اندېښنه یوازې د افغانستان تر پولو محدوده نه ده. مسکو وېره لري چې د منځنۍ اسیا له لارې افراطي ډلې کولای شي د روسیې امنیتي حوزه ته ورسېږي. ځکه نو ځینې روسي کړۍ طالبان د “بد او بدتر” ترمنځ یو انتخاب ګڼي؛ یعنې داسې ځواک چې لږ تر لږه د داعش د پراختیا مخه نیولی شي.

خو د دې تر شا بله لویه لوبه هم روانه ده.

افغانستان اوس د امریکا او روسیې د غیرمستقیم رقابت یوه نوې جبهه ګرځېدلی ښکاري. امریکا که څه هم له افغانستانه ووتله، خو لا هم د سیمې تحولات څاري او نه غواړي روسیه، چین او ایران دلته بشپړ نفوذ ترلاسه کړي. روسیه بیا هڅه کوي د امریکا له وتلو وروسته رامنځته شوې خلا ډکه کړي او وښيي چې لا هم په سیمه کې یو مهم قدرت دی.

په همدې حال کې ایران هم له طالبانو سره خپلې اړیکې پراخې کړې دي. تهران، چې پخوا یې طالبان یو خطر بلل، اوس د امنیتي اړتیاوو له مخې ورسره تعامل کوي. ایران غواړي د داعش فعالیت محدود شي، د اوبو او سرحدونو موضوعات تر کنټرول لاندې وساتي او افغانستان د خپلو سیمه‌ییزو سیالیو په معادله کې له لاسه ورنه کړي. خو د ایران او طالبانو نږدېوالی د عربي نړۍ، په ځانګړي ډول د خلیج د ځینو هېوادونو لپاره حساسیتونه راپارولي دي، ځکه هغوی نه غواړي افغانستان د تهران د نفوذ یوې بلې حلقې ته بدل شي.

بل مهم اړخ د پاکستان او هند رقابت دی.

پاکستان له ډېرو کلونو راهیسې افغانستان د خپلې ستراتیژیکې ژورې برخې په توګه ګڼي او هڅه کوي په کابل کې داسې نظام موجود وي چې د اسلام‌اباد ګټې خوندي کړي. خو هند بیا نه غواړي افغانستان په بشپړ ډول د پاکستان تر نفوذ لاندې لاړ شي. له همدې امله، د طالبانو له واکمنېدو وروسته هم هند هڅه کړې له کابل سره محدودې اړیکې وساتي او خپل حضور صفر ته پرېنږدي.

دغه رقابت اوس هم دوام لري، او اندېښنه دا ده چې افغانستان یو ځل بیا د هند او پاکستان د استخباراتي او سیاسي سیالیو په میدان بدل شي. هر لوری هڅه کوي دلته خپل نفوذ زیات کړي، او دا وضعیت کولی شي د نوو نیابتي شبکو د رامنځته کېدو لامل شي.

له بلې خوا، طالبان هم د نړیوالې انزوا، اقتصادي فشارونو او داخلي اختلافاتو له امله هڅه کوي د قدرتونو ترمنځ له سیالیو ګټه واخلي. ځینې شنونکي باور لري چې طالبان د خپل بقا لپاره غواړي افغانستان د نړیوالو او سیمه‌ییزو قدرتونو د اړتیاوو یوه نقطه وساتي، څو هر قدرت د خپلو ګټو لپاره له دوی سره تعامل ته اړ شي.

همدا سیاست افغانستان ته یو خطرناک مسیر جوړولی شي؛ ځکه کله چې یو کمزوری نظام د بقا لپاره پر بهرنیو رقابتونو تکیه وکړي، نو هېواد ورو ورو د نیابتي جګړو په ډګر بدلېږي. د تاریخ تجربې ښيي چې هر ځل قدرتونو په افغانستان کې خپلې سیالۍ ترسره کړې، اصلي قرباني یې د افغانستان خلک شوي دي.

نن پوښتنه دا نه ده چې روسیه، ایران، پاکستان یا امریکا څه غواړي؛ اصلي پوښتنه دا ده چې آیا افغانستان به یو ځل بیا د قدرتونو د شطرنج تخته شي، که د دې دور باطل د ماتېدو کومه لار پیدا کېږي؟