اخبار جهان

ژنو – د امريکا او ايران د اټومي خبرو دوهم پړاو په ژنو کې؛ د کړکېچ د کمېدو هيلې او لا هم ژور اختلافات

اشتراک گذاری:

بریانیوز:(چهارشنبه، ۲۹ دلو۱۴۰۴)

د امريکا متحده ايالاتو او ايران ترمنځ د څو کلونو کړکېچ وروسته د اټومي پروګرام پر سر د خبرو اترو دوهم پړاو يو ځل بيا د نړيوالو پام ځان ته اړولی دی. دا خبرې چې په غير مستقيم ډول ترسره کېږي، د عمان په منځګړيتوب روانې دي او دواړه لوري هڅه کوي د احتمالي موافقې لپاره يو عملي چوکاټ ته ورسېږي

د خبرو سياسي شاليد

د واشنګټن او تهران اړیکې د ۲۰۱۸ کال راهيسې سختې شوې، کله چې امريکا له اټومي تړون څخه ووتله او پر ايران يې پراخ اقتصادي بنديزونه ولګول. ايران وروسته د خپلو اټومي فعاليتونو کچه لوړه کړه او د يورانيمو غني‌کول يې زيات کړل

د نړيوالو اندېښنه دا ده چې د اټومي پروګرام چټکتيا کولای شي سيمه يو ځل بيا د پوځي ټکر پر لور بوځي، له همدې امله اروپايي او سيمه‌ييز هېوادونه هڅه کوي دواړه لوري بېرته خبرو ته راوګرځوي

د پلاوو جوړښت او د منځګړي رول

د ايران پلاوی د بهرنيو چارو وزير عباس عراقچي په مشرۍ ګډون لري

د امريکا استازی د ځانګړي استازي په کچه په مذاکراتو کې برخه اخلي

عماني ډيپلوماتان د دواړو پلاوو ترمنځ پيغامونه تبادله کوي ځکه مستقيم ملاقات نه کېږي

دا ډول “غير مستقيم مذاکرات” د اعتماد د کموالي له امله ترسره کېږي، يعنې دواړه پلاوي په جلا خونو کې ناست وي او منځګړی پيغامونه رسوي

اصلي بحثونه او تخنيکي مسايل

د سرچينو په وينا خبرې یوازې سياسي نه دي، بلکې ډېر تخنيکي جزيات هم پکې شامل دي:

بنديزونه

ايران غوښتنه کوي:

د نفتو پر صادراتو بنديزونه لرې شي

بانکي محدوديتونه ختم شي

کنګل شوې شتمنۍ خوشې شي

امريکا وايي بنديزونه به “پړاو په پړاو” نرم شي او د ايران د عملي اقداماتو پورې تړلي دي

اټومي فعاليتونه

پر لاندې مسايلو تمرکز شوی:

د غني‌کولو لوړه کچه راکمېدل

د پرمختللو سنټرفيوژونو محدودول

د زېرمو کمول

د نړيوالې څارنې پراخول

ـ د څار ميکانيز

امريکا او اروپايي لوري غواړي د نړيواله اټومي انرژۍ اداره د پلټونکو بشپړ لاسرسی تضمين شي، خو ايران ټينګار کوي چې څارنه بايد سياسي نه وي

د دواړو لورو دريځونه

ايراني دريځ

تهران وايي خبرې بايد يوازې پر اټومي موضوع محدودې وي او د سيمه‌ييزو وسلو يا دفاعي توان موضوع پکې شامله نه شي. دوی همدارنګه د بنديزونو عملي او فوري اغېز غواړي

امريکايي دريځ:

واشنګټن د اوږدمهاله تړون غوښتنه کوي چې د ايران اټومي ظرفيت د کلونو لپاره محدود کړي او د احتمالي نظامي اړخ مخه ونيسي

سيمه‌ ييز او نړيوال اهميت

کارپوهان باور لري دا مذاکرات څو مهمې اغېزې لرلای شي:

د خليج په سيمه کې د پوځي ټکر خطر کمول

د نفتو نړیوال بازار ثبات

د بنديزونو کمېدو سره د ايران اقتصاد ته ساه ورکول

د منځني ختيځ د سياسي توازن بدلون

که مذاکرات ناکام شي، احتمال شته چې تاوتريخوالی بيا لوړ او حتا د مستقيمې شخړې خطر زيات شي

راتلونکی بهير

د ډيپلوماتيکو سرچينو له مخې، که دا پړاو پرمختګ ولري:

تخنيکي ډلې به دوامدارې غونډې پيل کړي

مسوده تړون به چمتو شي

وروسته به د بهرنيو چارو وزيرانو غونډه جوړه شي

خو که اختلافات پاتې شي، خبرې ښايي اوږدې او پېچلې شي

پایله:

د ژنو مذاکرات د څو کلونو د بې باورۍ وروسته د تفاهم يو مهم فرصت بلل کېږي. که څه هم دواړه لوري لا هم له سختو اختلافاتو سره مخ دي، خو د خبرو دوام پخپله د تاوتريخوالي د کمېدو او د سياسي حل پر لور يو مهم ګام ګڼل کېږي