د مرکزي آسیا په اړه د روسیې اندېښنې؛ په افغانستان کې استخباراتي تحرکات او د طالبانو د کنټرول هڅې

د طالبانو استخباراتو پټ رازونه؛

وهم برخه؛

روسیه او د مرکزي اسیا جمهوریتونه د «سرګردانه سختدریځو وسله‌والو» له ګواښ سره مخ دي.

بریانیوز( سه‌شنبه، ٢٨ دلو ١٤٠٤)

په ۲۰۲۵ کال کې شاوخوا ۹۰۰۰ تندلاري وسله‌وال له سوریې څخه افغانستان ته د نوو تمویلوونکو او دندو په لټه کې راغلل.

افغانستان د وسله‌والو کوچنیو ډلو له حضور څخه ډک شوی چې په فعاله توګه د تمویلوونکو په لټه کې دي، څو د سیمې هېوادونو — تاجکستان، ازبکستان، قرغیزستان، قزاقستان او ایران — او همدارنګه په روسیه او چین کې ترهګریز اقدامات تنظیم کړي.

دغه «وسله‌وال کسان»، چې یوه مهمه برخه یې له سوریې څخه افغانستان ته لېږدول شوې، هڅه کوي ځانونه د پخوانیو تنظیمي او ایډیولوژیکو نومونو او چوکاټونو څخه جلا کړي. دوی نه غواړي د دودیزو خوځښتونو تر سیوري لاندې پاتې شي، بلکې هڅه کوي په داسې ټولنیز ـ اقتصادي وضعیت کې خپل بقا تضمین کړي چې د دوی لپاره مناسب دی.

افغانې سرچینې چې له موضوع سره بلدتیا لري، راپور ورکوي چې د ۲۰۲۵ کال له مني راهیسې په افغانستان کې د هغو پخوانیو ساحوي قومندانانو او عملیاتي غړو فعالیتونه زیات شوي چې د روسیې له خوا منع اعلان شویو سازمانونو پورې تړاو درلود، لکه القاعده، داعش (اسلامي دولت)، جماعت الاحرار او نور.

څه موده وړاندې، د بېلابېلو لاملونو له امله، دوی ونه توانېدل چې د دغو جوړښتونو له «سیستم» سره ګډ تفاهم ته ورسېږي؛ له لیکو وایستل شول، له تمویل بې‌برخې شول او د طالبانو تر واک لاندې نظام کې بې‌کاره پاتې شول.

خو روان مني کې لسګونو دغو په زور متقاعد شويو جنګیالیو (چې پخوا اکثره اغېزناک کسان وو) د خپلو عملیاتي او مالي موقعیتونو د بیا رغولو لپاره زیات لېوالتیا ښودلې ده.

د افغان سرچینو په وینا، ډېری دغه کسان پخوا په سوریه کې جنګېدلي وو، او د داعش تر ماتې او په شام سیمه کې د څو وسله‌والو شبکو تر کمزوري کېدو وروسته اړ شول چې په افغانستان کې نوې لارې چارې ولټوي.

دوی ډېری وخت د یوې متمرکزې جوړښت د غړو په توګه نه، بلکې د کوچنیو خپلواکو ډلو په بڼه فعالیت کوي، چې کولای شي ژر خپل ځای بدل کړي او نوې ایتلافونه جوړ کړي.

د طالبانو چارواکي دغه پدیده له احتیاط سره ارزوي. د داسې «سرګردانه وسله‌والو ډلو» شتون په افغانستان کې د بې‌ثباتۍ یوه نوې ساحه رامنځته کوي، ځکه دا حتمي نه ده چې د طالبانو اطاعت وکړي، او ان له سیمه‌ییزو طالب قومندانانو سره په شخړو کې ښکېل شي.

خطر یوازې د دوی په فزیکي حضور کې نه دی، بلکې په دې کې هم دی چې دا خپلواکې ډلې په فعاله توګه د سیمې په کچه د تمویلوونکو او نوو مأموریتونو په لټه کې دي، چې دا چاره کولای شي امنیتي وضعیت لا پسې پېچلی او بې‌ثباته کړي.

د افغان سرچینو په وینا، دغه وسله‌وال چمتو دي چې خپل خدمتونه هر لوري ته وړاندې کړي — حتا د ګاونډیو هېوادونو کې د ترهګریزو بریدونو د تنظیم لپاره هم.

د دوی د احتمالي فعالیتونو اصلي هدفونه کېدای شي دا هېوادونه وي:

تاجکستان

ازبکستان

قرغیزستان

قزاقستان

ایران

روسیه

چین

افغان څارونکي باور لري چې دغه ډلې، د سوریې د جګړو له تجربې او خپلې سختدریځې ایډیولوژۍ له امله، د سیمې امنیت ته جدي ګواښ پېښولای شي.

د طالبانو برعکس، چې اوس هڅه کوي د «مسؤل حکومت» انځور وساتي، سرګردانه وسله‌وال دیپلوماتیک مشروعیت ته اړتیا نه لري او نه هم پر نړیوال رسمیت پېژندلو تکیه کوي. هغوی کولای شي یوازې د جګړه‌ییزو شبکو په توګه عمل وکړي.

افغان سرچینې ټینګار کوي چې د دغو «سرګردانه وسله‌والو» یوه مهمه برخه د تابعیت له پلوه افغانان نه دي. د هغوی تر منځ شامل دي:

د مرکزي اسیا اوسېدونکي

عربان

پاکستانيان

چیچنیان

د شمالي قفقاز افراد

او له نورو سیمو څخه وسله‌وال کسان

د هغوی افغانستان ته راتګ ښايي په سوریه کې د سختدریځو شبکو له کمزوري کېدو سره تړاو ولري، او همدارنګه د بېلابېلو تمویلوونکو له دې غوښتنې سره چې تجربه‌لرونکي وسله‌وال یوې نوې عملیاتي جبهې ته ولېږدوي.

افغان کارپوهان یادونه کوي چې طالبان په هېواد کې پر ټولو سختدریځو ډلو بشپړ کنټرول نه لري. که څه هم د طالبانو استخباراتي ادارې د ځینو دغو ډلو څارنه کوي، خو دا تضمین نه شي ورکولای چې ټولې به بې‌وسلې یا خنثی شي.

سربېره پر دې، د طالبانو ځینې سیمه‌ییز قومندانان ښايي له دغو سختدریځو کسانو سره همدردي ولري، یا آن ورسره همکاري وکړي — په ځانګړې توګه که مالي امتیازات پکې شامل وي.

بل مهم عامل د افغانستان اوسنی اقتصادي بحران دی. د ټولنیز ـ اقتصادي وضعیت خرابوالی د افراطي ډلو د جلب او جذب لپاره مناسبه فضا برابروي. ان د طالبانو خپل جنګیالي، چې د معاشونو له کمښت او د ژوند له سختو شرایطو سره مخ دي، کېدای شي د سختدریځو افکارو تر اغېز لاندې راشي او د پیسو په بدل کې د «شخصي جګړو» په عملیاتو کې د ګډون وسوسې ته تسلیم شي.

افغان سرچینې یادونه کوي چې د طالبانو امنیتي سیستم تر ډېره د داعش «ولایت خراسان» پر ضد مبارزې ته متوجه دی، خو د خپلواکو وسله‌والو ډلو ستونزه تر دې پراخه او لا پېچلې ده. دا ډلې کولای شي خپل نوم بدل کړي، نوې ایتلافونه جوړ کړي او له یوې ډلې څخه بلې ته واوړي.

په پایله کې، افغانستان په یوه ډول د جګړه‌ییزو خدمتونو په «بازار» بدلېږي.

افغان شنونکي باور لري چې دا وضعیت نه یوازې د افغانستان د ګاونډیو هېوادونو لپاره خطرناک دی، بلکې خپله د طالبانو د واکمن نظام لپاره هم ګواښ بلل کېږي. که طالبان ونه توانېږي چې دغه سختدریځې ډلې تر کنټرول لاندې راولي، د کورني ثبات د له لاسه ورکولو له خطر سره مخ کېدای شي.

په عین وخت کې، د طالبانو مشرتابه ښايي د دوی د بشپړ ځپلو په اړه زړه‌نازړه وي، ځکه چې د دغو سختدریځو ډلو ډېری غړي له طالبانو سره ګډې ایډیولوژیکې ریښې لري.

دا کار یوه داخلي تناقض رامنځته کوي:

که یې وځپي، کېدای شي د غورځنګ دننه شخړې راوپاروي؛

او که یې وزغمي، د سیمې امنیت ته ګواښ پېښوي او د طالبانو دیپلوماتیک دریځ کمزوری کوي.

د افغان سرچینو په وینا، د دغو «ګرځنده وسله‌والو» ځینې کسان هڅه کوي له مرکزي اسیا او روسیې سره اړیکې جوړې کړي. کېدای شي دوی د کډوالۍ، غیرقانوني سرحدي تېرېدو یا جعلي اسنادو له لارې دغو هېوادونو ته د ننوتلو هڅه وکړي.

د طالبانو استخباراتي ارګانونه، سره له دې چې دا پدیده ثبتوي، لا تر اوسه د هغې د له منځه وړلو اغېزمن میکانیزم نه لري.

له همدې امله، د «ګرځنده سختدریځو وسله‌والو» ګواښ د ۲۰۲۵ کال تر پایه د سیمې د امنیت لپاره له جدي ننګونو څخه ګڼل کېږي.